Značaj Irana u okvirima Evroazije

Izvor: redakcija/Ljubiša Malenica

Objavio:

trebevic.net

- prije 10 mjeseci u

Tema

Foto izvor: graafix.blogspot.ba

Iran je u novu godinu ušao uzdrman protestima. Prve demonstracije su održane u gradu Mašidu a razlog je ekomonske prirode, prvenstveno vezan uz nezadovoljstvo običnog građanstva sa bankama i kreditnim institucijama. Plate se isplaćuju sa zakašnjenjem, stopa nezaposlenosti iznosi 12,4%, dok su cijene u porastu. I pored problema koji muče iransku ekonomiju, potrebno je istaći da rukovodstvo Irana i dalje uživa izuzetno visok stepen povjerenja što su pokazali nedavni predsjednički izbori kao i brojni kontra-mitinzi podrške vlastima nakon što su protesti uzeli širega maha.

Mirni protesti, kao vid izražavanja nezadovoljstva, sami po sebi nisu problematični, no uzeviši u obzir iskustva iz zadnjih petnaest godina, neminovno se postavlja pitanje ranjivosti tih istih protesta na uticaje vanjskih aktera te unutrašnjih petokolonaških struktura. Iskustva iz Srbije, Sirije, Libije, Ukrajine upućuju da demonstracije građanstva koje otmu petokolonaši i strane agenture imaju za cilj degeneraciju tih istih protesta i ulične sukobe sa organima vlasti, policijom i vojskom. Ulični sukobi potom naglo dobijaju na intenzitetu i prerastaju u građanski rat, na nivou onoga što smo gledali u Siriji, i što još uvijek gledamo u Ukrajini.

Sve ovo se dešava nakon što je postalo očigledno da se posrednički rat u Siriji neće završiti po volji Vašingtona i njegovih saveznika. Pored Rusije, Iran je takođe imao ulogu u porazu Islamske države, te je bio jedna od ključnih zemalja učesnica u mirovnim pregovorima vezanim za Siriju, održanim u Astani 2017.

Izjava direktora za Ameriku i Evropu državnog Odsjeka za promovisanje trgovine Irana, iz decembra 2017. ukazuje da Iran ima namjeru postati član Evroazijske Ekonomske Unije do februara 2018. godine. Na zapadu, EAEU se posmatra kao projekat sa potencijalom da se suprostavi EU i SAD, te kao jedan od ključnih projekata u izgradnji novog multipolarnog poretka. Samim time je opasnost po hegemona i njegove saveznike. Pored svega navedenog, treba imati u vidu da EAEU, kao ekonomsko–politički projekat, nije jedini takve vrste na prostoru Evroazije te da premrežavanja ovih projekata, koje je već u toku, u značajnoj mjeri povećava stabilnost cijeloga evroazijskog političkog pejzaža.

Blok predvođen Rusijom se trenutno nalazi u pregovorima o zonama slobodne trgovine sa Singapurom i Kinom, dok bi pristupanje Irana moglo katalizatorski da utiče na druge države u regionu, sa kojima Iran dijeli istorijske i kulturne veze.

Ne treba zanemariti, pored svega navedenog, međunarodni utisak stvoren proširenjem EAEU u trenutku kada je Evropska Unija, opterećena unutrašnjim problemima, izgubila dio svoje privlačnosti za moguće zemlje članice. Pristupanje Irana poslužilo bi kao ilustrativan primjer da postoje druge opcije po pitanju integracija, pored EU.

Nije na odmet spomenuti da EAEU nema zajedničku valutu već se sve ekonomske transakcije odvijaju u valutama zemalja članica. Iran i Ruska Federacija postigli su dogovor da međusobnu razmjenu dobara pokrivaju domaćim valutama umjesto dolarom, što je još jedan korak ka urušavanju američke ekonomske moći i uticaja.

Osim eventualnog uključenja u Evroazijsku Uniju, Iran se nameće kao jedna od ključnih država učesnica u predstojećim mirovnim pregovorima o Siriji, zakazanim za 29. i 30. januar u ruskom gradu Sočiju.

Destabilizacija Irana ugrožava sve države u njegovoj okolini, sa posebnim naglaskom na Rusiju i Kinu, glavne suparnike Sjedinjenih Država u borbi za promjenu međunarodnog sistema. Produbljivanje krize u Centralnoj aziji, pored već postojećih žarišta islamizma u Iraku i Afganistanu, jedino bi Zapadu išlo u korist. Stabilan Iran, zajedno sa drugim zemljama, može dovesti do smanjenja napetosti i postepene stabilizacije kako na svojoj zapadnoj, tako i na istočnoj granici. Iran u haosu postaje dio problema.

U slučaju građanskoga rata u Iranu, islamisti, inače veoma korisno i često korišteno sredstvo američke vanjske politike, bi se nesumnjivo pojavili u ulozi boraca protiv vladinih snaga. Ime više nije ni bitno. Od ratišta u Bosni i Hercegovini, Kosmetu, Libiji i Siriji, islamisti su promjenili mnogo imena, ali nikada nisu djelovali suprotno trenutnim interesima Sjedinjenih Država. Poređenja radi, broj poginulih u Siriji, koja je 2011. imala oko 22 miliona stanovnika, iznosi 400.000, broj internih izbjeglica iznosi oko 6 miliona, van zemlje ih je 5 miliona. Primjenivši ovu statistiku na Iran, sa 80 miliona stanovnika, lako je uočiti veličinu humanitarne, demografske, ekonomske i sigurnosne katastrofe koju bi pad Irana izazvao.

Pored značaja u geopolitičkom kontekstu, važnost Irana se ogleda u energetskim kapacitetima zemlje, učešću u velikim evroazijskim infrastrukturnim i ekonomskim poduhvatima, kao što je OBOR, te kao jednom od azijskih centara naučnog razvoja.
Među najvažnijim resursima kojima Teheran raspolaže, prvo mjesto zauzimaju nafta i gas. I pored sankcija, već duže vremena se razvijaju potencijali za proizvodnju nuklearne energije te infrastruktura za njenu primjenu. Iran raspolaže sa 13% svjetskih zaliha nafte, dok zajedno sa Rusijom i Katarom posjeduje skoro polovinu svjetskih rezervi prirodnog gasa. Istovremeno, Iran je član i jedna od država osnivača OPEK-a, drugi po veličini izvoznik nafte na rastuće tržište Indije te jedan od glavnih izvoznika nafte za kinesko tržište .

Uslijed svoga geografskog položaja, Iran je nezaobilazan za velike infrastrukturne projekte na prostoru Evroazije, sa posebnim naglaskom na kinesku inicijativu Jedan Put – Jedan Pojas. Poznat i pod nazivom Novi Put Svile, ovaj poduhvat ima za cilj da kroz šest konpenih koridora i jedan pomorski put spoji istok Azije i Zapad Evrope tako povezujući kompletnu kopnenu masu evroazijskog kontinenta. U okviru 60 zemalja koje učestvuju u projektu, među kojima je i Srbija, Iran ima ulogu čvorišta za kopneni saobraćaj, kako prema zapadu i Evropi, tako i prema istoku.

U zadnjih dvadesetak godina Iran je napravio značajne pomake po pitanju naučnog rada, posebno u oblastima inžinjerstva, matematike i tehnologije. U periodu od 1996. do 2008. iranski stručnjaci i naučnici su povećali broj objavljenih naučnih radova sa 736 na 13.238 čime je Iran postao zemlja sa najvećom stopom rasta naučnih publikacija. Pored Turske, Kine i još nekoliko zemalja, i Iran spada u onu grupu nacija koje ubrzano razvijaju obrazovne i naučne institicuje i za koje se predviđa priključenje vodećim naučnim zemljama u skoroj budućnosti.

Iz svega navedenog vidi se potencijal Irana, kako po pitanju stabilizovanja regiona, tako i po pitanju učešća u ekonomskim i političkim integracijama. Negativan razvoj događaja bi omogućio ono što SAD priželjkuju već dugo vremena, priliku za direktno mješanje u unutrašnja pitanja Irana te mogućnost raspoređivanja, u nekom obliku, sopstvenih trupa u ovoj državi. U slučaju eskalacije stanja, korist jedino imaju Sjedinjene Državame, te njihovi trenutni saveznici u regionu, Izrael i Saudijska Arabija. Onaj koji može da uoči moguću korist po sebe obično i djeluje kako bi potencijalno pretvorio u stvarno, tako da nije na odmet potražiti uzorke ovih iznenadnih protesta i van granica Irana.

Napomena: komentari čitalaca ne predstavljaju ni na koji način stav redakcije portala trebevic.net. Za sadržaj i tačnost komentara čitalaca ne odgovaramo. Sadržaj se pregleda i neprimjereni komentari se ne objavljuju. Portal trebevic.net zadržava pravo brisanja komentara bez najave i bez objašnjenja.

Uslovi komentarisanja: Poštovani, pri objavi komentara molimo Vas za kulturno izražavanje. Administrator neće objaviti komentare koji na bilo koji način vrijeđaju druge po bilo kojoj osnovi ili svojim sadržajem nisu na adekvatnom mjestu.

Redakcija Trebević Info Portala je u slučaju komentara koji izazivaju rasnu, nacionalnu ili vjersku mržnju, te potiču na nasilje dužna obavijestiti nadležne organe o takvom pristiglom komentaru.

Ostavite komentar