Podijeljena Evropa

Izvor: redakcija/Ljubiša Malenica

Objavio:

trebevic.net

- prije 5 mjeseci u

Tema

Nakon rezultata izbora u Italiji, održanih u nedjelju, 4. marta, jasno je da politička kriza u okvirima Evropske unije nastavlja da raste. Događaji koji su obilježili evropsku političku scenu u posljednjih nekoliko godina upućuju na proces prerasporeda političke moći kako u EU tako i u evropskim društvima uopšteno.

Nakon objavljivanja konačnih rezultata, Pokret pet zvijezda Luiđija de Maja je dobio najviše glasova, odnosno 32,22% od ukupnog broja. Odmah poslije, sa 18,9%, nalazi se najveći gubitnik izbora u Italiji, Demokratska partija Matea Rencija, dosadašnja vladajuća stranka. Sa 17,7%, Liga predvođena Mateom Salvinijem je treća po broju glasova, a iza nje, sa skoro 14% glasova se nalazi Forca Italija bivšeg premijera, Silvija Berluskonija. Ove četiri stranke, ako se njihove rezultati saberu, su dobile više od 80% glasova. Bez učešća Pokreta pet zvijezda, koji je samostalno dobio skoro trećinu glasova, biće izuzetno teško napraviti vladajuću koaliciju. Dok Pokret pet zvijezda ostaje nedefinisan u smislu političke orijentacije lijevica-centar-desnica, naziv partije često su pratili prefiksi „populistički“, „evroskeptični“ i „protiv-vladini“. S druge strane, Liga i Forca Italija su jasno definisane stranke desnice koje zajedno sa Braćom Italije čine desničarski blok prisutan i u prethodnom sazivu italijanskog parlamenta. Od četiri najsnažnije stranke, jedino je Demokratska partija lijevo orijentisana, što pruža jasan uvid u raspoloženje italijanskih birača i njihov pogledu na političku orijentaciju koja je vodila zemlju u prethodnom mandatu.

Ako uzmemo u obzir relativno slične poglede koje Pokret pet zvijezda, Liga i Forca Italija imaju na pitanja ekonomije, migracije i odnosa unutar same Evropske unije, ne treba isključiti mogućnost koalicije koja bi okupljala ove partije. Takva koaliciji, u slučaju njenog nastanka, s obzirom na političku snagu kojom ove tri stranke raspolažu, osigurala bi članicama većinu kako u Domu poslanika tako i u Senatu. Treba imati na umu da izbori u Italiji, u pogledu uticaja, ne ostaju ograničeni samo na italijansko tlo. U odgovoru na krizu koja već duže vremena potresa Evropu, Italija je postala samo posljednja u nizu evropskih država čije stanovništvo je odlučilo da tvorce politika, koje su i dovele do krize, kazni putem dovođenja na vlast stranaka koje su donedavno smatrane nazadnim i perifernim političkim akterima, bez prave moći.

Nezadovoljstvo stanovništva unutar zemalja članica Evropske unije stanjem stvari dovelo je, u relativno kratkom vremenskom roku, na vlast stranke desnice koje karakteriše evroskepticizam i suprostavljanje dosadašnjim politikama EU, posebno u oblastima ekonomije i vanjskih odnosa, te po pitanju migracija. Čak i u slučajevima gdje su tradicionalno socijalističke i lijevičarske stranke bile sposobne da dobiju izbore, kao na primjer u Francuskoj i Austriji, rezultati su bili daleko od ohrabrujućih, pokazujući veliki rast popularnosti partija kao što su Nacionalni front u Francuskoj i Slobodarske stranke u Austriji.

Neke od ovih populističkih stranaka postoje već dugo vremena, neke od njih su nedavno nastale, no svima im je zajednički rast popularnosti i uticaja u posljednje tri godine. U okviru Njemačke, Alternativa za Njemačku, odnosno Alternativ for Dojčland (AfD), je nakon izbora 2017. postala treća partija po snazi u Bundestagu sa 12,6% osvojenih glasova. Iako se na prvi pogled može činiti da je ovo, relativno gledajući, zanemariv rezultat, neophodno je istaći da je vladajuća stranka Angele Merkel, Hrišćansko-demokratska unija osvojila nešto više od 30% glasova i smatra se gubitnikom izbora iz 2017. iako je i dalje zadržala svoju vodeću poziciju. Najveći rast popularnosti imala je upravo AfD koja je osvojila 7,9% više glasova nego u prethodnim izborima. Za razliku od AfD, Hrišćansko-demokratska unija i Socijal-demokratska partija, prve dvije vodeće stranke, su zabilježile pad popularnosti od 8,6% te 5,2%. U Francuskoj, Nacionalni front Marin Le Pen zastupa iste stavove kao i njemačka AfD po pitanju migranta, same Evropske unije te problematike granica. Uprkos istoriji same stranke i osnivačima, na izborima u Francuskoj 2017. kandidat ove stranke, Marin Le Pen osvojila je 34% glasova u drugom krugu gdje je bila i najozbiljniji protivnik Emanuel Makrona koji je sa 66% glasova postao predsjednik Francuske. Zanimljiva je činjenica da su u prvom krugu oba kandidata, i Marin Le Pen i Emanuel Makron, imali približno jednak broj glasova.

Zlatna zora u Grčkoj i Stranka za slobodu u Holandiji vode se istom ideološkom osnovicom kao i ranije spomenuti Nacionalni Front i Alternativa za Njemačku. I Stranka za slobodu i Zlatna zora imaju svoje predstavnike u nacionalnim skupštinama.

U trenutnoj atmosferi krize, terorističkih napada, problema migranata i sve većeg jaza između zvanične politike Brisela koja počiva na multikulturalnim i liberalnim principima te stvarnosti oličene u željama evropskih naroda za očuvanjem sopstvene tradicije i kulture, parlamentarni izbori u Mađarskoj, koji su održani 4. april 2018, su potvrdili trenutnu prevlast stranke Fides Viktora Orbana.

Čak i u Švedskoj, zemlji koja se smatra jednom od najnaprednijih i izuzetno liberalnih zemalja, Švedske demokrate, politička partija koja zagovara visoka ograničenja imigraciji, protivi se ulasku Turske u Evropsku uniju te podržava referendum po pitanju članstva u EU osvojila je na izborima 2014. 13% glasova tako postajući treća najsnažnija stranka u državi. Istraživanja iz 2017. godine ukazuju da se popularnost Švedskih demokrata skoro udvostručila u odnosu na 2014. te da je u toku prethodne godine iznosila blizu 20%.

U Austriji, kandidat Partije slobode, Norbert Hofer je na predsjedničkim izborima 2016. godine je izgubio sa samo 6% razlike prilikom ponovljenih izbora. Prilikom prvog pokušaja izbora predsjednika, razlika između Hofera i protivnika iz Partije zelenih iznosila je samo 0,6%. Aleksandar Van der Belen, Hoferov protivnik, izašao je kao pobjednik u prvom pokušaju no uslijed niza nepravilnosti koje su potvrđene sudskom presudom, rezultati su poništeni te se pristupilo novom glasanju. Uprkos neuspjehu na predsjedničkim izborima, Partija slobode je zadržala svoj značaj unutar Austrije, te je na parlamentarnim izborima 2017. osvojila 26% glasova. Ovaj rezultat im je osigurao 51 poslanika u parlamentu koji broji ukupno 183 mjesta. Najznačajniji uticaj, ideološki gledano, Partija slobode je imala na svoje, donedavno najznačajnije protivnike, Socijal-demokratsku stranku Austrije i Austrijsku narodnu stranku. Naime, porast popularnosti PS doveo do toga da su ove dvije stranke bile primorane uskladiti svoje djelovanje sa raspoloženjem naroda te preuzeti značajan dio desničarskih stavova iznesenih u političkoj platformi same Partije slobode.

U Slovačkoj, Narodna stranka-Naša Slovačka, je osvojila 10% mjesta u parlamentu i vodi se anti-američkim i protivnatovskim stavovima, dok u Poljskoj, stranka Zakona i pravde, koja se odlikuje svojim konzervativnim stavovima i antimigrantskom politikom, je vladajuća partija već duže vremena.

Ne ulazeći u kvalitativne ocjene ovoga trenda, može se primjetiti promjena na političkoj sceni Evrope u odnosu na stanje od prije deceniju. Veći broj razloga je doveo da ovakvoga stanja iako se kao glavni mogu istaći finansijska kriza, migrantska kriza, politički sukobi između Brisela i nacionalnih prestonica, pitanje islama i demografske slike Evrope u budućnosti kao i podjela po pitanju Rusije. Danas je Evropska unija organizacija hronično oboljela od unutrašnjih sukoba po većem broju pitanja i samo pitanje daljeg proširenja je u ovim okolnostima upitno, što je od velikog značaja za zemlje Balkana.

Zaduženost i broj osoba koje spadaju u kategoriju siromašnih u zemaljama EU je na zabrinjavajućem nivou za jednu supranacionalnu strukturu koja je ne tako davno slovila kao ekonomski div. Loše stanje je posebno izraženo u južnim državama Evropske unije koje su prve izložene talasima migranata i iz kojih ti migranti nastavljaju dalje prema sjevernoj Evropi. Činjenica da je Austrija razmatrala slanje trupe na granicu sa Italijom kako bi spriječila dalji ulazak migranta tom rutom ilustrativan je primjer vođenja sopstvenim interesima unutar same EU. Jaz između sjevera i juga Evrope ponovo je podstakao priču o Evropi u dvije brzine gdje bi određeni broj članica nastavio dalje integracije i bližu saradnju dok bi ostatak ostao na periferiji. Sama debata oko ove mogućnosti je podjelila zemlje članice i postavlja se pitanje, u slučaju ovakvog razvoja događaja, šta će se desiti sa onim zemljama koje ne postani dio Evrope u prvoj brzini i koliko će novi okvir njima biti od koristi. Nije na odmet zapitati hoće li sam ovakav razvoj podstaći članice u drugoj brzini da potraže nove partnere time doprinoseći osipanju same unije?

U svijetlu zategnutih odnosa i napetosti uslijed mogućnosti trgovinskog rata između Sjedinjenih Država i Evropske unije, postavlja se pitanje koje će protivmjere Evropa preduzeti kao odgovor na uvozne tarife od 25% na čelik i 10% na aluminijum. Ove mjere ne bi bile ograničene samo na Evropsku uniju već bi pogodile i Kinu, ali i druge saveznike Sjedinjenih Država. U slučaju produbljivanja ovoga sukoba, dugogodišnji saveznici sa obje strane Atlantika bi se mogli pronaći u situaciji koja, uslijed narušenog povjerenja, ih primorava da nove partnere potraže drugdje.

Uz rast nesigurnosti u ekonomski odnosima između SAD i EU, samo po sebi se nameće pitanje sudbine NATO pakta koji je takođe postao jedan od predmeta spora između Vašingtona i njegovih evropskih saveznika, posebno po pitanju utvrđenih novčanih izdataka za potrebe zajedničke odbrane. Donald Tramp je otvoreno kritikova veći broj evropskih članica NATO-a upravo zbog nedovoljnog ulaganja u zajedničku odbranu, čime se najveći teret funkcionisanja Sjevernoatlantskog saveza prenio na SAD.

S obzirom da Fides ponovo ima većinu u mađarskom parlamentu i na izborima 2018, samo može povećati krizu u odnosima između Mađarske i institucija Evropske unije, no s druge strane, ovakav rezultat će dodatno ojačati zemlje članice Višegradske grupe i zemlje istočne Evrope generalno u stavovima koje i sada zastupaju po pitanju ekonomije i migranta što bi, u slučaju da Njemačka i Francuska nastave da insistiraju na platformi Evrope u dvije brzine, dovelo samo do dubljeg jaza između zapadnog i istočnog djela same unije.

U najnovijim dešavanjima u Siriji, broj saveznika koji se odazvao američkom pozivu za napad se sveo na Veliku Britaniju i Francusku. Izostanak učešća, ali i jasno izražene podrške ukazuje da značajan broj zemalja Evrope ne gleda blagonaklono na događaje u Siriji te da su sve i više nego svjesne evenutalnih posljedica po kontinent u slučaju razbuktavanja novog rata na Bliskom istoku. U svome obraćanju medijima juče, francuski predsjednik Emanuel Makron je dodatno istakao nevoljnost EU za dalje proširenje prilikom svoga obraćanja poslanicima Evropskog parlamenta u Strazburu. Makron je istakao da želi da učvrsti Zapadni Balkan uz evropski projekat, ali da sada nije vreme za prijem novih članica.

Predsjednik Francuske je naveo da će podržaću proširenje samo ako prvo bude produbljivanja i reforme unutar trenutne Evropske unije. Ako je suditi po dosadašnjim stavovima Makrona, veoma bliskim mišljenju Angele Merkel, francuski predsjednik pod reformama podrazumjeva dalju centralizaciju moći u Briselu na uštrb suvereniteta zemalja članica. Štavište, prije nekoliko dana, predsjednik Francuske je iznio stav da Unija ne treba uopšte da se dalje širi dok se ne sprovedu reforme, odnosno, dok se ne završi politička borba između same EU i nacionalnih država koje je sačinjavaju. Sama priroda ove borbe nosi sa sobom mogućnost nestanka EU kakvom je poznajemo danas i jasno je da značajan broj zemalja članica ne želi da slijedi politiku Njemačke i Francuske, te da su suprostavljeni blokovi već oformljeni.

Bez obzira na sudbinu Evropske unije i moguće promjene unutar nje, sve je izglednije da ohrabrenja i eventualni datum priključenja preostalih zemalja Balkana Uniji ostaju samo riječi olako izgovorene.

Napomena: komentari čitalaca ne predstavljaju ni na koji način stav redakcije portala trebevic.net. Za sadržaj i tačnost komentara čitalaca ne odgovaramo. Sadržaj se pregleda i neprimjereni komentari se ne objavljuju. Portal trebevic.net zadržava pravo brisanja komentara bez najave i bez objašnjenja.

Uslovi komentarisanja: Poštovani, pri objavi komentara molimo Vas za kulturno izražavanje. Administrator neće objaviti komentare koji na bilo koji način vrijeđaju druge po bilo kojoj osnovi ili svojim sadržajem nisu na adekvatnom mjestu.

Redakcija Trebević Info Portala je u slučaju komentara koji izazivaju rasnu, nacionalnu ili vjersku mržnju, te potiču na nasilje dužna obavijestiti nadležne organe o takvom pristiglom komentaru.

Ostavite komentar

Your email address will not be published.